Hoe werken paddenstoelen?

Paddenstoelen werken via de stoffen die ze aanmaken. Bij magic truffels is dat psilocybine, een stof die het denken en waarnemen tijdelijk verandert. Bij functionele soorten zoals lion's mane gaat het om heel andere stoffen, zonder psychoactief effect. Deze pagina legt per groep uit wat er in het lichaam gebeurt, wat onderzoek daarover laat zien, en waar de grenzen van dat bewijs liggen.

Belangrijk vooraf: deze pagina geeft algemene informatie en geen medisch advies. Wij doen geen uitspraken over gezondheidseffecten. Bij twijfel of medicijngebruik: overleg met je huisarts. Voor onafhankelijke informatie kun je terecht bij Trimbos.

Hoe werkt psilocybine?

Psilocybine werkt niet zelf, maar via een omzetting in het lichaam. Na inname zet het lichaam psilocybine om in psilocine. Die stof lijkt in bouw op serotonine, een signaalstof in de hersenen, en bindt daardoor aan dezelfde receptoren.

De belangrijkste daarvan is de 5-HT2A-receptor. Een PET-studie bij vier gezonde vrijwilligers mat dat psilocybine de 5-HT2A-receptoren in de hersenschors gemiddeld voor bijna 40 procent bezet. Doordat die receptoren bezet raken, verandert tijdelijk de manier waarop hersengebieden met elkaar samenwerken. Dat verklaart waarom waarneming en gedachten anders aanvoelen zolang de stof actief is.

Die studie is klein: vier deelnemers is te weinig om er algemene uitspraken op te bouwen. Wat er wel uit blijkt, is het aangrijpingspunt van de stof. Over de precieze gevolgen per persoon zegt zo'n meting niets.

De 5-HT2A-receptor zit vooral in de hersenschors, het deel dat betrokken is bij waarnemen en denken. Normaal reageert die receptor op serotonine, een lichaamseigen signaalstof. Psilocine neemt die plek tijdelijk over. Zolang dat duurt, komen prikkels anders binnen en leggen hersengebieden andere verbindingen dan gewoonlijk.

Dat het aangrijpingspunt bekend is, betekent niet dat het hele verhaal bekend is. Waarom de ene persoon iets heel anders ervaart dan de andere, is met een receptormeting niet te verklaren. Omgeving, stemmingstoestand en verwachting spelen daarin mee.

Waarom maakt een schimmel deze stof?

Een schimmel maakt psilocybine niet voor de mens. Dit soort stoffen ontstaat in de natuur meestal als afweer, bijvoorbeeld om insecten te ontmoedigen die de paddenstoel opeten. Genetisch onderzoek uit 2018 onderbouwt dat vermoeden; de vijf genen erachter en hun herkomst staan op de pagina over psilocybine als stof. Dat de stof bij mensen op serotonine-receptoren past, is een toevalligheid van de scheikunde: het molecuul lijkt sterk op een signaalstof die wij zelf aanmaken.

Datzelfde geldt voor de stoffen in functionele soorten. Ook die vervullen een rol voor de schimmel zelf, bijvoorbeeld in de opbouw van de celwand. Wat een stof in de natuur doet, staat los van wat hij bij een mens zou doen.

Hoe lang duurt de werking?

De werking begint doorgaans binnen een uur en houdt daarna enkele uren aan. Daarna wordt de stof afgebroken en verdwijnt het effect. Hoe snel dat gaat, verschilt per persoon en hangt af van de hoeveelheid, een volle of lege maag, en het gewicht.

Wat je merkt en hoe lang, hangt van meer af dan van de stof alleen. De omgeving waarin je bent en je gemoedstoestand wegen mee. Dat is ook waarom twee mensen met hetzelfde product een heel andere ervaring beschrijven.

Wij geven geen doseringsadvies voor psychoactieve producten. Wil je weten hoe je risico's beperkt, lees dan onze pagina over veilig gebruik van paddenstoelen. Voor onafhankelijke informatie over psychoactieve stoffen kun je terecht bij Trimbos.

Welke stoffen zitten er in functionele paddenstoelen?

Functionele paddenstoelen bevatten geen psilocybine. In plaats daarvan bevatten ze andere stoffen, die per soort verschillen. De tabel zet de bekendste op een rij.

Stof	Waar het in zit	Wat het is
Hericenonen	Vruchtlichaam van lion's mane	Stofgroep die in laboratoriumonderzoek zenuwgroeifactor stimuleert
Erinacines	Schimmeldraden van lion's mane	Verwante stofgroep, onderzocht in dierstudies
Beta-glucanen	Vrijwel alle paddenstoelen	Voedingsvezels uit de celwand van de paddenstoel
Triterpenen	Reishi	Stofgroep die het bittere karakter van reishi bepaalt

Beta-glucanen zijn het bekendste bestanddeel. Het zijn voedingsvezels uit de celwand, die in laboratoriumonderzoek worden bestudeerd op hun wisselwerking met het afweersysteem. Dat is laboratoriumwerk; het zegt niets over wat een capsule bij een gezond persoon doet.

Op verpakkingen zie je het gehalte beta-glucanen soms als percentage staan. Dat getal zegt iets over de samenstelling van het extract, niet over een resultaat. Een hoger percentage betekent dus niet dat een product "beter werkt"; het beschrijft alleen wat erin zit.

Waar de stof precies zit, verschilt binnen de paddenstoel. Hericenonen komen vooral uit het vruchtlichaam, het zichtbare deel. Erinacines zitten vooral in de schimmeldraden eronder. Daarom staat op een goed etiket welk deel is gebruikt, want dat bepaalt de samenstelling van het extract.

Dat onderscheid verklaart ook waarom producten in prijs verschillen. Een extract uit het vruchtlichaam vraagt een langere kweek dan een product op basis van schimmeldraden. Wat het beste past, hangt af van wat je zoekt; op de productpagina's staat per product welk deel is verwerkt.

Reishi laat zien dat elke soort zijn eigen stoffen heeft. Naast beta-glucanen bevat reishi triterpenen, de groep die de bittere smaak veroorzaakt. Cordyceps en chaga hebben weer een andere samenstelling. Eén soort staat dus niet voor "de" werking van functionele paddenstoelen.

Wat laat onderzoek zien, en wat niet?

Onderzoek naar functionele paddenstoelen staat nog aan het begin. Een narratieve review beschrijft dat hericenonen en erinacines uit lion's mane de aanmaak van zenuwgroeifactor stimuleren. Diezelfde review stelt erbij dat het meeste onderzoek uit dier- en laboratoriumstudies komt en dat klinische bevestiging beperkt blijft. De studies bij mensen die er zijn, hadden kleine groepen en een korte looptijd.

Zenuwgroeifactor is een eiwit dat een rol speelt bij het onderhoud van zenuwcellen. Dat klinkt veelbelovend, maar de stap van "stimuleert een eiwit in een kweekschaal" naar "doet iets bij een mens" is groot. Die stap is voor deze stoffen nog niet gezet.

Dat betekent iets voor hoe je zulke uitspraken leest. Een stof die in een petrischaal of bij muizen iets doet, doet dat niet automatisch bij een mens die een capsule neemt. Wij zetten daarom geen gezondheidsclaims op onze producten, en dat mag ook niet: voor voedingssupplementen geldt het claimverbod van de NVWA.

Bij microdosing ligt het anders, en niet in het voordeel van de claims. Daar bestaan wél gecontroleerde studies bij mensen, en die vinden geen verschil met een nepcapsule. Wat die studies precies deden staat op de pagina over microdosing-onderzoek.

De onderstaande schaal laat zien hoe sterk het bewijs per onderwerp is.

Onderwerp	Bewijsniveau	Wat je eruit mag afleiden
Psilocybine bindt aan 5-HT2A-receptoren	Gemeten bij mensen, kleine groepen	Het aangrijpingspunt is bekend
Duur van de werking van psilocybine	Breed beschreven	Een globale tijdsindicatie
Hericenonen en zenuwgroeifactor	Vooral lab- en dieronderzoek	Een aanwijzing, geen effect bij mensen
Beta-glucanen en het afweersysteem	Vooral laboratoriumonderzoek	Een onderzoeksrichting, geen resultaat

Waarom geldt onderzoek niet automatisch voor het product dat je koopt?

Onderzoeksresultaten gelden niet automatisch voor een product in de winkel, en dat verschil is wezenlijk. In studies wordt vaak een geïsoleerde stof gebruikt, in een vaste hoeveelheid en onder gecontroleerde omstandigheden. Een verse truffel of een capsule is iets anders: een natuurproduct met een wisselende samenstelling.

Bij psilocybine speelt dat extra sterk. Klinisch onderzoek gebeurt met een afgemeten hoeveelheid, onder begeleiding en met deelnemers die vooraf zijn gescreend. Dat is niet hetzelfde als een product kopen en thuis gebruiken. Uitkomsten uit die setting kunnen dus niet worden vertaald naar het gebruik van een truffel.

Voor functionele soorten geldt hetzelfde in een andere vorm. De hoeveelheid werkzame stof in een extract hangt af van de soort, het gebruikte deel van de paddenstoel en de bereiding. Twee producten met dezelfde soortnaam kunnen daarom verschillen in samenstelling.

Er is nog een verschil dat vaak wordt overgeslagen. Onderzoek gebruikt regelmatig veel hogere gehalten dan een mens via een supplement binnenkrijgt. Wat bij zo'n hoeveelheid in een laboratorium zichtbaar wordt, hoeft bij een normale portie niet op te treden. Bij het lezen van onderzoek is de gebruikte hoeveelheid dus net zo belangrijk als de uitkomst.

Wat betekent dit voor jou?

Voor jou komt het neer op een nuchtere blik op wat bekend is en wat niet. De punten hieronder vatten dat samen.

• Van psilocybine is het aangrijpingspunt in de hersenen bekend; de gevolgen verschillen per persoon.
• Van de functionele stoffen is vooral labonderzoek beschikbaar, geen bewezen effect bij mensen.
• Beloftes over gezondheid horen niet bij deze producten en zijn voor supplementen ook verboden.
• De psychoactieve producten zijn 18+ en niet geschikt bij zwangerschap, borstvoeding, medicijngebruik zoals antidepressiva of een psychische aandoening.

Het assortiment zelf vind je bij de magic truffels en de functionele paddenstoelen. Hoe de juridische kant zit, lees je op de pagina over de wetgeving rond paddenstoelen. Een overzicht van alle onderwerpen staat op de pagina over paddenstoelen.

Deze pagina is algemene informatie en geen medisch advies. De producten op mushrooms.nl zijn geen geneesmiddel. Overleg met je huisarts of apotheker bij twijfel, zwangerschap, medicijngebruik of een psychische aandoening.