Paddo of truffel: wat is het verschil?

Een paddo en een truffel zijn geen twee soorten, maar twee delen van hetzelfde organisme. Dat is het hele verschil, en het verklaart tegelijk waarom de een in Nederland verboden is en de ander niet. Deze pagina zet de twee naast elkaar op vorm, groeiwijze en werkzame stof. Verder lees je waarom de wet dat onderscheid maakt en waar de grens ligt zodra je het product bewerkt.

Belangrijk vooraf: deze pagina geeft algemene informatie en geen medisch of juridisch advies. Voor onafhankelijke informatie over psychoactieve stoffen kun je terecht bij Trimbos of Jellinek.

	Paddo	Truffel (sclerotium)
Wat het is	Vruchtlichaam van de schimmel	Verdikking van de schimmeldraden
Waar het groeit	Boven de grond	Onder de grond
Vorm	Hoed met steel	Onregelmatig knolletje
Werkzame stoffen	Psilocybine en psilocine	Psilocybine en psilocine
Positie in Nederland	Lijst II Opiumwet sinds 2008	Vers buiten de Opiumwet
In de handel	Niet verkrijgbaar	Vers, bij smartshops, 18+

Wat is een paddo precies?

Een paddo is het vruchtlichaam van een schimmel: het deel dat boven de grond uitgroeit en dat je als paddenstoel herkent, met een hoed en een steel. Het vruchtlichaam is het voortplantingsorgaan van de schimmel, waarmee sporen worden verspreid.

De schimmel zelf is veel groter dan dat zichtbare deel. Hij bestaat uit een netwerk van schimmeldraden, in vaktaal mycelium, dat door de bodem of door hout loopt. Wat je oogst is dus een klein onderdeel van een organisme dat grotendeels onzichtbaar blijft.

Wat is een truffel precies?

Een truffel is geen paddenstoel maar een sclerotium: een verdikking van diezelfde schimmeldraden, onder de grond. Jellinek omschrijft het als schimmeldraden die zich verdikken en daarin voeding en vocht opslaan.

Die opslag heeft een functie. Bij ongunstige omstandigheden, zoals droogte of voedselgebrek, trekt de schimmel zich terug in zo'n knolletje en overleeft daarmee een moeilijke periode. Zodra de omstandigheden verbeteren, kan hij vanuit die voorraad weer verder groeien.

De naam truffel is verwarrend. De culinaire truffel die bij gerechten wordt geraspt is een heel ander organisme, een ondergrondse zakjeszwam. De overeenkomst zit alleen in de ondergrondse groei en het uiterlijk, niet in de verwantschap.

Ook de bijnamen dragen bij aan de verwarring. Sclerotia worden in de handel tripknollen genoemd, en de soort Psilocybe tampanensis draagt de bijnaam Philosopher's Stone. Dat zijn allemaal namen voor hetzelfde: een ondergrondse voorraadstructuur van de schimmel.

Groeit er een paddenstoel uit een truffel?

Uit een sclerotium kan onder de juiste omstandigheden alsnog een vruchtlichaam groeien. De schimmel gebruikt de opgeslagen voeding dan om boven de grond uit te komen. In die zin is het knolletje geen eindproduct maar een tussenstap in de levenscyclus.

Dat verklaart waarom de twee zo dicht bij elkaar liggen. Er is geen scheiding tussen "truffelsoorten" en "paddosoorten" in de natuur; het gaat om dezelfde schimmel die afhankelijk van de omstandigheden het ene of het andere deel vormt.

Zit er een verschil in de werkzame stof?

Nee, in de werkzame stof zit geen verschil. Beide bevatten psilocybine en psilocine, de stoffen die het effect veroorzaken. Dat is ook logisch: het gaat om hetzelfde organisme, alleen om een ander deel ervan.

Die stoffen komen voor bij psilocybe-soorten. Niet elke soort binnen dat geslacht vormt sclerotia; dat is een eigenschap van een deel ervan. Twee soorten staan in de wetenschappelijke soortenlijsten als de klassieke sclerotia-vormers: Psilocybe mexicana en Psilocybe tampanensis.

Daarmee vervalt een veelgehoorde aanname. Het idee dat een truffel "iets anders" bevat dan een paddo klopt niet; het is dezelfde stofgroep uit hetzelfde organisme. Welke soorten waar in het assortiment terugkomen, staat bij de paddenstoelensoorten, en wat die stoffen in het lichaam doen bij de werking van paddenstoelen.

Waarom behandelt de wet ze dan anders?

De wet behandelt ze anders omdat het verbod uit 2008 zich richt op paddenstoelen, niet op de stof in elk denkbaar product. Sinds 1 december van dat jaar staan paddenstoelen met een hallucinogene werking op Lijst II van de Opiumwet, vers en gedroogd.

Een sclerotium is geen paddenstoel en valt daardoor buiten die omschrijving. Jellinek vat het samen: omdat sclerotia geen paddenstoelen zijn, vallen ze niet onder de Opiumwet en zijn ze vrij te koop in smartshops. De juridische grens loopt dus langs de vorm van het product.

Dat is een smallere grond dan veel mensen aannemen. Het gaat niet om een oordeel dat truffels minder risicovol zouden zijn, en ook niet om een uitzondering die speciaal voor truffels is gemaakt. Het gaat om een omschrijving in de wet waar het ene deel wel en het andere niet onder valt. De volledige uitleg, met bron en datum per punt, staat op de pagina over de wetgeving rond paddenstoelen.

Twee misvattingen volgen uit die verwarring, en ze zijn het benoemen waard.

De eerste is dat een truffel een "legale variant" van een paddo zou zijn, met een mildere werking. De stoffen zijn dezelfde; de juridische positie zegt niets over wat een product doet. Wij vergelijken de twee dan ook niet op sterkte.

De tweede is dat de status van truffels vaststaat. Dat is niet zo: de wetgever kan de omschrijving aanpassen, zoals in 2008 met de paddenstoelen gebeurde. Onze wetgevingspagina vermeldt daarom bij elke uitspraak de datum van de laatste controle.

Waar ligt de grens bij bewerken?

Bij bewerken verschuift de grens, en dat is het punt dat het vaakst ontbreekt. Verse sclerotia vallen buiten de Opiumwet, maar zodra je ze droogt ontstaat een preparaat met psilocybine. Preparaten met die stof vallen wél onder de wet.

Jellinek zegt het in één zin: verkoop van verse sclerotia is niet verboden, gedroogde truffels zijn dat wel. Daarmee is ook verklaard waarom je truffels in de winkel altijd vers en vacuüm verpakt aantreft en nooit gedroogd.

Voor de praktijk betekent het dat het product blijft zoals het is verkocht. Bewaren mag, bewerken niet. Hoe je verse truffels bewaart, staat op de pagina over paddenstoelen bewaren en gebruiken.

Bij growkits loopt de grens weer anders. De kweekset zelf is een legaal product, want de wet richt zich op de paddenstoel en niet op de kit. Wat eruit groeit is een vruchtlichaam en valt daarmee wél onder Lijst II. Zelf kweken voor eigen gebruik ligt daardoor in een grijs gebied.

Die drie situaties samen laten het patroon zien. Niet de soort bepaalt de juridische positie, en ook niet de stof, maar de vorm waarin het product zich bevindt op het moment dat je het in handen hebt.

Hoe herken je het verschil in de praktijk?

In de praktijk herken je het verschil aan vorm en aanbod. Een paddo heeft de klassieke paddenstoelvorm met hoed en steel. Een truffel is een onregelmatig, compact knolletje dat eerder aan een noot of een brok doet denken.

Het aanbod is minstens zo bepalend. Verse truffels liggen vacuüm verpakt in Nederlandse smartshops, met een leeftijdsgrens van 18 jaar. Paddo's zijn hier niet te koop. Wordt er ergens toch een verse paddo aangeboden, dan klopt dat aanbod juridisch niet.

Een derde herkenningspunt is de vermelde soortnaam. Bij truffels gaat het om psilocybe-soorten die sclerotia vormen; het assortiment staat bij de magic truffels. Een overzicht van alle onderwerpen vind je op de pagina over paddenstoelen.

Let tot slot op de bewaarvorm waarin je het product aantreft. Verse truffels liggen gekoeld en vacuüm verpakt, met een houdbaarheidsdatum. Een gedroogd product met psilocybine hoort niet in een legaal aanbod thuis, ongeacht hoe het wordt genoemd. Die vorm is namelijk precies wat de wet als preparaat aanmerkt.

Wat betekent dit als je iets aangeboden krijgt?

Bij een aanbod dat afwijkt van de verse, gekoelde vorm is voorzichtigheid op zijn plaats. Gedroogde truffels, poeders of capsules met psilocybine vallen buiten wat een smartshop mag verkopen. Dat het ergens te koop is, betekent niet dat het legaal is.

Twijfel je over een aanbod, dan is de onafhankelijke informatie van Trimbos of Jellinek de aangewezen route. Beide instellingen beantwoorden vragen zonder commercieel belang bij het antwoord.

Wanneer raadpleeg je een specialist?

In een paar situaties leg je de keuze eerst voor aan iemand met kennis van zaken, ongeacht welk van de twee producten het betreft.

• Gebruik je medicijnen, in het bijzonder antidepressiva zoals SSRI's of MAO-remmers? Overleg met je huisarts of apotheker.
• Ben je zwanger of geef je borstvoeding? Deze producten zijn dan niet geschikt; bespreek het met je huisarts.
• Heb je een psychische aandoening, of komt die in de familie voor? Leg het voor aan je huisarts of behandelaar.
• Zoek je onafhankelijke informatie over psychoactieve stoffen? Trimbos en Jellinek beantwoorden vragen los van de verkoop.

Krijg je na gebruik acute klachten, bel dan je huisarts of, bij spoed, 112. Meer over risicogroepen staat bij veilig gebruik van paddenstoelen.

Deze pagina is algemene informatie en geen medisch advies. De producten op mushrooms.nl zijn geen geneesmiddel. Raadpleeg je huisarts of apotheker bij twijfel, zwangerschap, medicijngebruik of een psychische aandoening.