Reishi (gesteelde lakzwam)

Reishi is de handelsnaam van een houtpaddenstoel die in het Nederlands gesteelde lakzwam heet. De soort valt op door een roodbruine hoed die eruitziet alsof er lak op zit. Deze pagina beschrijft hoe je reishi herkent en waar de lakzwam in Nederland groeit. Daarna komt aan bod waarom de gekweekte Aziatische reishi een andere soort is, hoe die wordt geteeld, in welke vormen het product wordt verkocht en wat de wet erover zegt.

Hoe herken je reishi?

Reishi herken je aan de glans. Het vruchtlichaam vormt een niervormige hoed op een zijdelingse steel, met een laag die oranjebruin tot purperbruin oplicht. Jonge exemplaren dragen een geelwitte rand langs de hoed, precies daar waar de zwam nog groeit.

De bouw wijkt af van een gewone plaatjeszwam. Aan de onderkant zitten geen plaatjes maar poriën, waaruit de sporen naar beneden vallen. Het weefsel voelt kurkachtig en houtig aan, en dat is de reden dat reishi tot extract wordt verwerkt in plaats van in de pan te belanden.

De lakzwam is eenjarig. Elk seizoen groeit een nieuw vruchtlichaam, anders dan bij de tonderzwammen die jarenlang doorgroeien en laag op laag zetten. Aan de rand van een oude tonderzwam zie je die jaarlagen terug; bij een lakzwam ontbreken ze.

Andere lakzwammen groeien hier ook. Wat de gesteelde soort onderscheidt is de combinatie van een duidelijke steel, de lakglans en de eenjarige groei. De Nederlandse Mycologische Vereniging omschrijft de soort als een grote houtzwam zonder echte verwarringssoort.

Komt de gesteelde lakzwam in Nederland voor?

Ja, de gesteelde lakzwam groeit door een groot deel van Nederland. De NDFF Verspreidingsatlas noemt de soort algemeen op basis van gevalideerde waarnemingen uit 2004 tot 2023. Op de Rode Lijst van 2008 staat hij nog als kwetsbaar; die twee gegevens schelen ruim vijftien jaar.

De groeiplaats is specifiek. De soort verschijnt aan de voet van oude loofbomen, op stronken en op stobben, met zomereik en beuk als voornaamste gastheren. Op naaldhout is een vondst zeldzaam.

De lakzwam leeft van het hout van die bomen. Hij veroorzaakt witrot in het onderste deel van de stam, waarbij de houtstof lignine wordt afgebroken en het resterende hout lichter en vezeliger wordt. Voor de boom betekent dat verlies van stevigheid, uitgerekend in het deel dat het gewicht draagt.

Parken tellen mee als groeiplaats. De Nederlandse Mycologische Vereniging beschreef in 2016 exemplaren in een moerasbos bij Zaandam, in recreatiegebied Het Twiske en in een natuurgebiedje bij Heerhugowaard. Een oude laanboom voldoet blijkbaar even goed als een bosperceel.

Waarom je een lakzwam laat staan

Een gevonden lakzwam laat je staan. Het weefsel is houtig en kurkachtig, dus koken of bakken levert niets op. Daar komt bij dat de soort op de Rode Lijst staat en dat een vondst in het veld geen gecontroleerde herkomst heeft.

Is de reishi in een pot dezelfde soort?

Meestal niet. De reishi die in Azië wordt gekweekt, geldt als een andere soort dan de gesteelde lakzwam die hier groeit. Op etiketten staat wereldwijd toch Ganoderma lucidum, omdat die naam in de handel is ingeburgerd.

Over de juiste naam lopen de meningen uiteen. Eén onderzoeksgroep beschreef de Aziatische kweekvorm in 2012 als Ganoderma lingzhi; een andere groep hield vast aan Ganoderma sichuanense, een naam uit 1983. De soortendatabank GBIF voert G. lingzhi nu als synoniem van G. sichuanense.

Wat beide kampen delen, is de scheiding met de Europese soort. Ganoderma lucidum geldt daar als een aparte soort met een Europese verspreiding. De naam op een pot beschrijft dus eerder een handelsgebruik dan een determinatie.

Een DNA-onderzoek uit 2018 maakte dat concreet. Onderzoekers barcodeerden twintig reishi-producten uit de handel, van capsules tot thee, en vonden in geen enkel product de Europese soort. In 93 procent zat de Aziatische kweekvorm; bij 86 procent week de inhoud af van wat het etiket vermeldde. Naast die twintig producten onderzochten zij zeventien kweeksets, waarvan er één de Europese soort bleek te bevatten.

Dat raakt ook ons eigen assortiment. Op de potten in onze winkel staat dezelfde soortnaam als op vrijwel elke andere pot reishi in Europa. Wat de leverancier meelevert is de herkomst en de standaardisatie; een DNA-bepaling per partij hoort daar niet bij.

Waarom draagt de soort zoveel namen?

De namen komen uit drie talen. Reishi is Japans, lingzhi is Chinees en gesteelde lakzwam is de Nederlandse naam. In winkels is reishi de gangbare term geworden, ook buiten Japan.

De wetenschappelijke naam verwijst naar hetzelfde kenmerk als de Nederlandse. Ganoderma gaat terug op het Griekse woord voor glans, en lucidum betekent stralend. De naamgevers beschreven dus precies waaraan je de soort in het veld herkent.

Rond reishi circuleert het verhaal van zes kleuren. Dat onderscheid stamt uit oude Chinese teksten, waarin gekleurde lakzwammen apart worden benoemd. De indeling is cultureel van aard en valt niet samen met de soorten die mycologen aanhouden.

Hoe wordt reishi gekweekt?

Reishi wordt gekweekt op hout, en de keuze van dat hout bepaalt de teeltwijze. De klassieke methode gebruikt duanwood: stammen van loofhout die in de grond worden gelegd, waarna de schimmel het hout maandenlang doorgroeit. Die aanpak ligt dicht bij de manier waarop de soort in het wild op oude stammen leeft.

De snellere methode werkt met een korrelsubstraat. Zaagsel of graan in een zak groeit in weken door, wat de teelt goedkoper maakt en het oogstmoment vervroegt. Het vruchtlichaam dat eruit komt is kleiner en het gehalte aan kenmerkende stoffen ligt anders.

De reishi in onze capsules komt volgens de leverancier uit het district Longquan in China, gekweekt op duanwood. Dat gegeven staat op de productpagina, samen met het deel van de paddenstoel dat is verwerkt. Een teeltwijze op het etiket is geen garantie voor kwaliteit, maar wel een controleerbaar gegeven.

Welke vormen van reishi bestaan er?

Reishi wordt in drie vormen verkocht, en het verschil zit in het deel van de paddenstoel dat is verwerkt. De tabel zet ze naast elkaar met het woord dat je op het etiket zoekt.

Vorm	Wat het is	Op het etiket
Vruchtlichaam-extract	De gelakte hoed, uitgetrokken met heet water of met water en alcohol	"vruchtlichaam" of "fruiting body"
Sporenpoeder	Het voortplantingsmateriaal, waarvan de harde wand is gebroken	"gebroken sporenwand" of "shell-broken spores"
Mycelium	Het draadnetwerk, soms samen met het substraat waarop het groeide	"mycelium" of "myceliumpoeder"

Let op: reishi-sporen zijn niet hetzelfde als een extract uit het vruchtlichaam. Sporen zijn het voortplantingsmateriaal, vergelijkbaar met zaden bij een plant; een extract komt uit de hoed. Twee potten met dezelfde soortnaam kunnen dus een compleet ander product bevatten.

Het verwerkte deel bepaalt de samenstelling. Een extract uit het vruchtlichaam bevat andere hoeveelheden van de kenmerkende stoffen dan een poeder uit schimmeldraden. Datzelfde onderscheid speelt bij lion's mane, waar de twee stofgroepen zelfs op verschillende plekken in het organisme zitten.

Waarop is een reishi-extract gestandaardiseerd?

Op triterpenen, en soms daarnaast op beta-glucanen. Triterpenen vormen de stofgroep die reishi zijn bittere smaak geeft. Beta-glucanen zijn de voedingsvezels uit de celwand, die vrijwel elke paddenstoel bevat.

Een minimumgehalte per portie zegt meer dan een percentage zonder context. In onze winkel levert het vruchtlichaam-extract minimaal 32 milligram triterpenen per twee capsules; bij het sporenpoeder ligt dat minimum op 64 milligram per portie.

Zo'n getal maakt twee producten pas vergelijkbaar. Zonder standaardisatie weet je hoeveel poeder er in een capsule zit, maar niet hoeveel van de kenmerkende stoffen. Dat verschil bepaalt wat je koopt.

Wat er niet op een etiket hoort, is een belofte over gezondheid. Onderzoek naar de stoffen in reishi loopt nog en is beperkt van omvang; wat eruit blijkt en met welk bewijsniveau, staat op de pagina over de werking van paddenstoelen.

Wat zegt de wet over reishi als supplement?

Reishi valt als voedingssupplement onder de Warenwet. Daarbij geldt het claimverbod waarop de NVWA toeziet: een verkoper mag pas iets over gezondheid beweren als die claim op EU-niveau is beoordeeld en goedgekeurd. Voor paddenstoel-extracten bestaan zulke goedkeuringen niet.

Een tweede regeling gaat over nieuwe voedingsmiddelen. De NVWA omschrijft die als levensmiddelen die vóór 15 mei 1997 in de Europese Unie niet als voedingsmiddel werden verkocht. Producten uit schimmels vallen uitdrukkelijk binnen dat kader, en markttoegang loopt via de Europese Commissie.

Welke vorm je koopt telt daarin mee. Van een gedroogd vruchtlichaam ligt de eetgeschiedenis anders dan van een geïsoleerd poeder uit schimmeldraden, en dat onderscheid bepaalt of een product als nieuw voedingsmiddel wordt beoordeeld.

Met de psychoactieve familie heeft reishi niets te maken. De soort bevat geen psilocybine en valt buiten de Opiumwet, die op paddo's van toepassing is. Hoe die scheiding precies loopt, staat op de pagina over de wetgeving rond paddenstoelen.

Het volledige aanbod aan capsules en poeders staat bij de functionele paddenstoelen. De andere soorten vind je in het overzicht van paddenstoelensoorten, en alle onderwerpen komen samen op de pagina over paddenstoelen.

Deze pagina is algemene informatie en geen medisch advies. De producten op mushrooms.nl zijn geen geneesmiddel. Raadpleeg je huisarts of apotheker bij twijfel, zwangerschap, borstvoeding, medicijngebruik of een psychische aandoening.